






Kha vha vhe na zwine vha amba. 
			 
			 
                   Bugupfarwa ya 
			Komiti dza Wadi 

		 


			 











Kha  vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 

Dplg  na  GTZ Afrika Tshipembe 

Nyendavhusiku 2005 

Vhane vha kwamiwa 

Xoliswa Sibeko, Executive Manager: Public Participation and Empowerment 
(xoliswa@dplg.gov.za; 012 334 0600) 
Ben Cele, Senior Manger: Public Participation and Empowerment 
(benc@dplg.gov.za; 012 334 0600) 
Halo Junge, GTZ Advisor: Local Governance 
(halo.junge@gtz.de; 012 423 5900) 

NDIVHUHO 

Hei bugupfarwa yo vha hone nge ha vha na tshivhalo tsha phurogireme na nyito dzi re nga fhasi ha Muhasho wa Mavunḓu na Muvhuso wapo (une wa ḓivhea nga u pfi dplg), dzangano ?a Australia South Africa Local Governance Partnership (ASALGP) na ?a German Agency for Technical Cooperation (GTZ)  ane ndivho dzao ha vha u ṱuṱuwedza u shela mulenzhe kha dimokirasi na kuvhusele kha masipala ya Afrika Tshipembe. 

Masipala Wapo wa  Matjhabeng na komiti dza dziwadi dzi welaho nga fhasi ha uyu masipala dzo nea tshenzhemo i si na vhukono na ngudo dze dza vha mutheo wa hei bugupfarwa. Mueletshedzi wa Australia ane a vha mufumakadzi  Vho- Pauline Peel vho shuma na Muofisiri Mukonanyi wa Tshitshavha a bvaho kha masipala, Vho- George Moahloli, na Tshiambi tsha ha Masipala ,Vho- TV  Matsepe tshifhinga tshine tsha lingana vhege dza 10 u itela u wana zwithu zwine zwi nga ṱuṱuwedza vhathu vha tshitshavha u shela mulenzhe kha komiti dza dziwadi. Miraḓo ya komiti yone ine yo shela mulenzhe kha zwi re ngomu khathihi na kuvhekanyele kwa hei Bugupfarwa. 

Ri  ?o dovha hafhu ra tama u livhuha dzangano ?i ḓivheaho nga u pfi Strengthening Local Governance Programme kha u bveledzwa ha hei Bugupfarwa. 






			 

Vho-F.S.Mufama?i 
Minis?a wa Zwa Mavunḓu na Mivhuso Yapo 
  		 


Maswikisi 

Musi ri tshi thoma maitele maswa a muvhuso wapo nga 2000, ro vhea muvhuso kha nyimele yavhuḓi i vhonalaho na tshivhumbeo tshi sumbedzaho u ḓiimisela siani ?a poḽotiki, zwi sumbedzaho uri nga ngoho Vhathu vha ?o Vhusa.  Ro ri kha vhathu vhashu, nga kha muvhuso wapo, khathihi na vhone, ri ?o ḓisa dimokirasi hune vha dzula hone.  Kha kupfesesele kwashu kwa muvhuso wapo, ro vhea mafhungo a u dzhiela nzhele zwithu zwi fanaho na khaedu dza lushaka, mveledziso ya hu sa athu bveledziwaho, u shaea ha mishumo, u sa tshimbila ha zwithu na vhushai. 

Komiti dza wadi dza ha masipala ṱhukhu dzo vhumbiwaho dzi ita mushumo wa ndeme kha u swikelelwa ha zwo bulwaho afho nṱha. Sa tshiimiswa kana dzangano ?a tshitshavha na vhadzulapo, tshi fanela u ḓivhadza masipala nga ha madzangalelo, khonadzeo na thaidzo dza vhathu.  Dzi fanela u vha muratho nga u pfukhisa vhudavhidzano vhukati ha khoro ya masipala na vhadzulapo vhane vha imela vhone.  Milayo ya muvhuso wapo i tendela u vha hone ha komiti dza wadi dzine dza shuma sa zhendedzi ?i pfukhiselaho maitele ashu a muvhuso kha vhathu vha re fhasi.  Komiti dza wadi dzi vhumba tshipiḓa tsha ndeme kha u ḓidzhenisa na u vha tshithu tsha ndeme kha maitele a ha masipala, sa kha Pulane ya Mveledziso ya ṱhanganelano, mugaganyagwama wa ha masipala na ndangulo ya vhubveledzi ha masipala.  Nga nnḓa hadzo, maitele a muvhuso wa dimokirasi na mveledziso ya muvhuso wapo zwi nga si kone u pfi zwi zwanḓani zwa vhathu sa vhuḓifhinduleli havho. 


Komiti dza Wadi dzo no vhumbwaho kha wadi dzi fhira 80%.  Komiti dza Wadi hedzi dzo ya nga mishumo yo fhambanaho.  Nga u sedza tshiimo tsha mishumo ya hedzi  komiti dza wadi khathihi na mushumo wa u vhumba dziṅwe komiti dzo salaho, ri ?ovha ri tshi khou pfukhisela mbuelo dza vhudzulapo kha vhunzhi ha vhathu. 

Bugupfarwa iyi yo livhiswa kha u bveledza maga a shumiseaho, mihumbulo i vhonalaho na tsumbanḓila i tshimbidzaho komiti dza wadi.  Zwitshavha zwi ?o kona-ha u shela mulenzhe kha tsheo dza khoro ya masipala u itela uri komiti hedzi dzi tshimbile nga ngona. 

Ofisi ya Minis?a na Muhasho wa Mavunḓu na Muvhuso Wapo vha tama u livhuwa thuso ya madzangano a ḓivheaho nga u pfi Australia South African Local Governance Partnership (ASLGP) na ?a vha German Agency for Technical Cooperation (GTZ) kha u ita uri hei bugupfarwa ya ndeme i kone u bveledzwa. 

      Zwi re ngomu 

Marangaphanḓa 
Khethekanyo	ya 1-	 Maga a  uri ri thome 
	?iga	1:	Kha vha wane mulayo na maga ane a vha tsumbanḓila o teaho 
	L?iga	2:	Kha vha pfesese mushumo wa komiti ya wadi 
	?iga	3	Kha vha pfesese mushumo wa muraḓo wa khoro ya wadi 
	L?iga	4	Kha vha pfesese mushumo wa muimeleli ndivhanele wa khoro (PR) 
	?iga	5	Kha vha pfesese mushumo wa miraḓo ya komiti ya wadi 
	?iga	6	Kha vha khethe miraḓo ya komiti ya wadi 
	?iga	7	U dzhenela u pfumbudziwa ha miraḓo ya khoro ya wadi na miraḓo ya 
      komiti dza wadi. 
?iga	8	Ndugiselo dza muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi na dziṅwe 
                        ngeletshedzo kha murad(o wa khoro ya wadi. 
	?iga	9	Mu?angano wa u thoma wa komiti ya wadi 

Khethekanyo 	2-	Zwiga zwihumbudzi zwa u thusa  komiti dza wadi uri 
                                   dzi bvelele musi dzi tshi shuma. 
	?iga	10.	Mushumo wa muṅwaleli 
	?iga	11.	U tshimbidza mu? angano 
	L?iga	12.	U ranga phanḓa muṱangano, dziṅwe ngeletshedzo dza 
      mudzulatshidulo. 
	?iga	13.	?ho?ea dza u vhiga dza komiti dza wadi 
	L?iga	14.	U bveledza mbonalelo ya wadi. 
	?iga	15.	U bveledza pulani ya kushumele ya ṅwaha ya komiti ya wadi. 

      Khethekanyo 	3-	Masipala: nḓila ine vha nga tikedza ngayo komiti dza wadi 
      L?iga	16.	Ndi thikhedzo-?e ine masipala u ngai nea dzikomiti dza wadi? 
      ?iga	17.	Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ndi mini? 
      ?iga	18.	Mugaganyagwama wa ṅwaha. 
      ?  iga   19	Sisiteme ya Ndangulo ya Kushumele. 
      ?iga	20.	Vhukwamani ha masipala 
      ?iga	21.	Thandela na vhurangeli ha Masipala. 

      Khethekanyo 4-       Maga o dzulaho o tewa sa ane a nga shumiswa 
      Maambiwa a muṱangano 
      Redzhisiṱara ya u dzhenela ya Vhakhethi kana Miṱangano ya Tshipentshela 
      Pulani ya Kushumele kwa Masipala 
      Muhasho wa Vhuḓifhinduleli ha Mukovhe 
      Nḓivhadzo ya Mi? angano ya Komiti ya Wadi 
      Fomo ya u Ta-Khetho dza Komiti ya Wadi 
      Mutevhe wa Vhukwamani ha miraḓo ya Komiti ya Wadi 
      Mvelelo dza Khetho ya Komiti ya Wadi 


      Marangaphanḓa 

      ?Ro?he ri fanela u shela mulenzhe nga nḓila i fanaho kha maitele a ndeme a fanaho na a 
      u khwinisa nḓisedzo dza tshumelo na u khwaṱhisa muvhuso wapo, hu tshi katelwa 
      na Dzikomiti dza Wadi.  Dzikomiti idzi, dzine miraḓo yadzo ya vha vhashumi 
      zwavho, dzi na mushumo wa ndeme wa u ita u ri hu vhe na vhukwamani havhuḓi vhukati ha vhathu na na zwiimiswa 
      zwa muvhuso?(1). 

      ?Tshi?we tsha ndeme vhukuma afha hu ?o vha uri ri tea u khwaṱhisedza uri komiti dza wadi dza muvhuso wapo dzi dzulela u ṱangana na u shuma sa zwe dza tetshelwa 
      zwone.?(2) 

	 
NGELETSHEDZO! Bugupfarwa iyi i netshedzwa zwithu zwa ndeme zwine zwa tea 
u dzhielwa nṱha, mihumbulo i shumiseaho na u sumba nḓila siani ?a u tshimbidza komiti dza wadi.  Zwitshavha zwi ?o kona u shela mulenzhe kha tsheo dza khoro arali komiti dza wadi dzi tshi khou shuma zwi vhonalaho.  Ngauralo hei bugupfarwa i fhedza yo angaredza u ḓidzhenisa ha tshitshavha kha tsheo dzine khoro na masipala vha dzhia. Bugupfarwa yo dzudzanywa hu tshi itelwa uri miraḓo ya khoro na miraḓo ya komiti dza wadi, nga kha zwiteṅwa zwa maga ane a fanela u tevhedzwa musi vha tshi khou shuma kha dzikomiti wadini dzavho 



1. Phuresidennde Vho - Thabo Mbeki, Maipfi a u vula Muṱangano wa Vhuraru wa Khoro ya Vhukati ya COSATU, Ekurhuleni, 15 Ṱhangule 2005. 
2. Phuresidennde Vho - Thabo Mbeki, Maipfi a u vula vhuṱambo ha Voutu ya Mugaganyagwama  wa Phuresidennde, Vhusimamilayo ha Lushaka, Cape Town, 23 Fulwi 2004. 











Kha  vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


Bugupfarwa iyi yo dzudzanywa hu tshi itelwa miraḓo ya khoro ya masipala kana vhakhantseḽara na miraḓo ya komiti dza wadi u ya nga zwiteṅwa zwa maga ane a fanela u tevhedzwa musi vha tshi khou shuma kha komiti wadini dzavho. 

Komiti dza wadi ndi nḓila i takadzaho ya u kona u swikelela iṅwe ya ndivho dza u fhaḓa muvhuso wapo sa zwine zwa bulwa kha Ndayotewa ya Riphabuliki ya Afrika Tshipembe ya 1996: 

	?U ṱuṱuwedza u ḓidzhenisa kana u shela mulenzhe ha zwitshavha na madzangano a tshitshavha 
      kha mafhungo a kwamaho muvhuso wapo? 


Bugupfarwa iyi i fanela u vhaliwa khathihi na ṱhoḓea dza vhusimamulayo, sa Tsumbanḓila  dza Lushaka kha Kuvhumbele na Kushumele kwa Komiti dza Wadi dza Masipala, 2005 na Bugu ya Tshiko ya Komiti ya Wadi ya Lushaka (dplg na GTZ 2005). 


Khaidzo:  Kha vha humbule misi yoṱhe u dzhiela nzhele nyimele ya vhukuma ya masipala wavho na wadi phanḓa ha musi vha tshi shumisa mihumbulo hei na ngeletshedzo dzo newaho kha iyi bugupfarwa.  Miṅwe mihumbulo i nga ?o?a u shandukiswa kana u dzudzanywa hafhu u itela u ri i elane na nyimele dza masipala na wadi yavho.		 












































Maga a uri ri thome 
						Khethekanyo 1 




Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


Liga 1:	Kha vha wane mulayo na maga ane a vha tsumbanḓila o teaho 

Afha hu tevhela mutevhe wa zwipiḓa zwa mulayo zwa ndeme  zwine zwa ṱoḓea uri vha pfesese na u ḓivha zwine vha fanela u zwi ita sa muraḓo wa komiti ya wadi.  Milayo iyi na tsumbanḓila zwi dovha zwa thusa-vho u pfesesa tshaka dza zwithu zwine komiti ya wadi ya nga ita u thusa zwitshavha zwayo na khoro dza masipala. 



U vha thusa u kona u tevhela zwe vha vhala, kha vha swaye kha zwibogisi  musi vha tshi khou vhala. 

* Ndayotewa ya Riphabuliki ya Afrika Tshipembe, 1976- Ndima ya 7 Khethekanyo 152-Ndivho dza muvhuso wapo.  Hezwi zwi ?o vha tsivhudza nga zwipikwa zwa muvhuso wapo. 
* Muvhuso wapo: Mulayo wa Madzangano a Masipala wa1998-Khethekanyo 73 na 74.  Hafha vha ?o wana milayo na ndaulo dza nga ha u thoma komiti dza wadi. 
* Muvhuso wapo: Mulayo wa Sis?eme dza Masipala wa 2000.  Tshipiḓa itshi tsha mulayo tshi vha tsivhudza nga ha nḓila dza nnyi na nnyi dzine tshitshavha tsha nga kona u wana tshifhinga tsha u shela mulenzhe nga ha zwo lavhelelwaho u bva ha masipala. 
* Tsumbanḓila dza Lushaka kha Kuvhumbele na Kushumele kwa Komiti dza Wadi dza Masipala, 2005.  Hafha hu ambiwa nga vhuḓalo nga ha u vhumbiwa na u tshimbidza komiti dza wadi. 
* Tsheo dzine dza swikelelwa nga masipala wa havho, u bveledza sis?eme ya komiti ya wadi. Hei i ?o sumbedza u ḓiimisela ha masipala kha sis?eme ya komiti ya wadi. 
* Phoḽisi ya u shela mulenzhe ha Nnyi na Nnyi kha Masipala wa havho (arali i hone).  Hei phoḽisi i ?o thusa vhone na tshitshavha tsha havho u ḓivha u ri vha ṱangana hani na masipala wavho u amba nga ha zwithu zwa ndeme zwi vha kwamaho. 


 






Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


NGELETSHEDZO!  Muambeli wa ofisi ya masipala wa havho a nga thusa u vha 
           Nea khophi dzo teaho dza mulayo na tsumbanḓila. 

      Musi vho no wana khophi yo teaho ya ḽiṅwalo ?i?we na ?i?we, vha 
      nga kona u a engedza kha hei bugupfarwa. 


ḽiga 2:  Kha vha pfesese mushumo wa Komiti ya Wadi 

Muvhuso Wapo: Mulayo wa Madzangano a Masipala, 1998 u ri: 

	?Ndivho khulwane ya komiti ya wadi ndi u bveledza 
      dimokirasi ine khayo vhathu vha shela mulenzhe kha 
      muvhuso wapo?. 

Komiti dza wadi ndi iṅwe ya nḓila dzine vha nga kona u shela mulenzhe kha tsheo dze muvhuso wa dzi swikelela. 

Ri tshi ? alutshedza izwi nga nḓila i leluwaho, komiti dza wadi dzi vhumbwa nga miraḓo yo khethwaho u bva kha wadi yeneyo u itela: 

1.	u swikisa mafhungo a kwamaho wadi yapo kha muraḓo wa khoro ya masipala. 

2.	uri vha vhe na zwine vha amba zwi kwamaho tsheo, vhupulani na thandela dzine dza vha 
      fhasi ha khoro kana masipala, ine ya vha ya na zwine ya ?o bveledza kha wadi. 

Muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara ndi mudzulatshidulo wa komiti ya wadi, ngauralo u vha muraḓo wa ndeme wa komiti.  Muimeleli ndivhanele wa muraḓo wa khoro ya masipala (ane a ḓivhea hafhu sa PR) ene u newa mushumo nga khoro wa u tikedza muraḓo wa khoro ya wadi. 













Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 

Komiti dza Wadi 

* tshadzo ndi u engedza u ?i?zhenisa ha vhadzulapo kha u dzhia tsheo hune ha itwa nga masipala, sa izwi vhe vhone vha re na vhukwamani na vhushaka na khoro ya masipala. 

* ndi vhaimeli vha wadi yapo, na uri a vha ḓibaḓekanyi na zwa poḽotiki. 

* dzi tea u ḓidzhenisa kha mafhungo a kuitele kwa Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (ine ya ḓivhea sa IDPP), ndangulo ya vhubveledzi ya masipala, mugaganyagwama wa ṅwaha, thandela dza khoro, na miṅwe mishumo ya ndeme na mbekanyamushumo dzine na dzone dza vha na zwine zwa kwama vhadzulapo. 

* dzi nga ? alutshedza na u thoma thandela dzine  dza khwinisa vhutshilo ha vhadzulapo vha wadi. 

* dzi nga tikedza muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara kha u hanedza tsheo dzi kanganyisaho,u nea nḓivho nga ha kushumele kwa masipala. 

* dzi nga sedzesa kushumele kwa masipala na u amba mafhungo a kwamaho wadi. 

* dzi nga thusa nga u ita mafulo a u ḓivhadza tshitshavha, tsumbo, ala?wa, maḓi na sis?eme ya tshikha kana malaṱwa sa a bungani, nz, u badela mbadelo sa izwi vha miraḓo ndi vhone vha ḓivhaho zwitshavha zwa havho na ṱhoḓea dzazwo. 



 


ḽiga 3:    Kha vha pfesese mushumo wa muraḓo wa khoro ya wadi kana mukhantseḽara. 

Kha vha humbule uri muraḓo wa khoro ya masipala u fanela u kona u shuma a tshi imela ndavhelelo dza wadi yawe na dza ḽihoro ḽawe ?a poḽotiki.  Hezwi zwi mu vhea kha vhuimo vhu konḓaho.  Ndi zwa ndeme uri ri pfesese hezwi, na u ri vha pfesese tshiimo tsha muraḓo wa khoro ya masipala u ri vha ?o kona u ḓivha zwine vha fanela u amba kha komiti.  Arali tshiimo na kushumele kwa muraḓo wa khoro ya masipala  zwi nga vha khagala, miṱaṱisano i songo teaho khathihi na phambano na uyo muthu zwi nga thivhelea. 


Khethekanyo 1 
                  Maga a u ita uri ri thome 


Muraḓo wa khoro ya masipala 

* ndi mudzulatshidulo wa komiti ya wadi 
* u na vhuḓifhinduleli ha u vhidza muṱangano wa vhakhethi uri hu khethiwe miraḓo ya komiti ya wadi 
* u na vhuḓifhinduleli ha u ramba miṱangano ya komiti ya wadi 
* u na vhuḓifhinduleli ha u lugisa mbekanyamushumo dza miṱangano, hu tshi katelwa miṱangano ya komiti ya wadi, miṱangano ya vhathu vha wadi na         miṱangano i si ya misi. 
* u shuma na komiti ya wadi u vhona uri hu na pulane ya mishumo ya ṅwaha. 
* u na vhuḓifhinduleli ha u vhona uri komiti ya wadi i khou shuma zwine muḓivhi wa masipala a khou zwi lavhelela u ya nga maitele a u vhiga. 
* u na vhuḓifhinduleli ha u fhindula mbudziso na mbilaelo dza wadi. 
* u na vhuḓifhinduleli ha u tandulula thaidzo na u fhirisela mafhungo a sa tandululei phanḓa kha masipala. 
* u fanela u ḓidzhenisa tshoṱhe kha mishumo yoṱhe ya tshitshavha ine komiti ya wadi ya khou i shuma. 
* u na vhuḓifhinduleli ha u ḓivhadza mishumo na mbekanyamushumo ya                miṱangano kha muraḓo wa muimeli wa ndivhanele wa khoro ya masipala(PR). 

 
ḽiga 4:   Kha vha pfesese tshiimo na kushumele kwa muimeleli ndivhanele wa khoro ya masipala (u ḓivhea hafhu sa PR) 

Muimeleli Ndivhanele wa khoro u kumedzwa kha wadi na u tikedza muraḓo wa khoro kha 
mafhungo a kwamaho wadi kana komiti ya wadi.  Muimeleli ndivhanele wa khoro u a kona 
u shumana na mbudziso na mbilaelo a tshi kwamana na muraḓo wa khoro. 

Muimeleli ndivhanele wa khoro 

* u tea u dzhenela miṱangano ya komiti ya wadi, miṱangano ya uri vhathu vha ?e vha khethe na miṱangano i si ya misi. 

* a nga thusa u tandulula thaidzo na u fhirisela mafhungo phanḓa. 

* a nga thusa kha u thoma thandela. 

* u tikedza muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara, fhedzi ha imi vhuimoni ha  muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara. 

 
Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 

?   
 
Mbudziso dzine dza anzelwa u vhudziswa: 

 
Mbudziso:   Naa muraḓo wa khoro a nga kona u rumela muimeleli wa ndivhanele wa khoro uri                        a  vhe mudzulatshidulo musi ene e siho sa muraḓo wa khoro? 

Phindulo:     Ee!  Muraḓo wa khoro ya masipala a nga humbela muimeleli ndivhanele wa khoro, 
                     nga u tou ṅwala, uri a range phanḓa muṱangano musi ene a siho.  A hu na themendelo 
                     ya uri hu vhe na muthusa mudzulatshidulo u ya nga mulayo. 


 

ḽiga 5:   Kha vha pfesese mishumo ya miraḓo ya komiti ya wadi. 

Miraḓo ya komiti ya wadi i nangwa nga wadi dzavho uri vha imele mihumbulo ya vhathu.  Vha 
na mushumo wa ndeme une vha u ita kha tshitshavha. 

Mishumo ya miraḓo ndi u 

* eletshedza muraḓo wa khoro kana mukhantseḽara  u ṱalutshedza ṱhoḓea na zwililo zwa wadi, na u zwi swikisa kha khoro. 
* vha muraḓo a vhonalaho a na zwine a ita kha komiti ya wadi na u ṱanganedza vhuḓifhinduleli vhu no nga u langa muhasho kana tshipiḓa tshi?we-vho tshine a nga vha na dzangalelo khatsho. 
* thusa muraḓo wa khoro u vhudza tshitshavha nga ha pfanelo dzavho na zwine vha tea u zwi wana musi vha tshi shuma sa tshigwada na u amba nga ipfi ḽithihi. 
* thusa muraḓo wa khoro u ṱanganedza zwililo na mbilaelo dzi bvaho kha tshitshavha. 
* u vha na mishumo ine vha i ita lwa tshiofisi musi vhe kha komiti sa u vha muṅwaleli. 
* sumbedza vhuranganphan?a nga u thoma thandela dzine dza nga khwinisa vhutshilo ha vhathu ngomu wadini. 
* bveledza mbonwasia kana mbonalelo ya wadi u itela uri komiti i vhe na ndivho nga ha wadi (sedzani ḽiga 13). 
* thusa muraḓo wa khoro kha u davhidzana na vhathu vhane vha vha na zwine zwa vha kwama na u vha vhashumisani kha tshitshavha u itela u vhuedza mushumo wa komiti ya wadi. 
* ḓidzhenisa kha zwiwo zwa tshitshavha sa dzimbulungo na mishumo ya mvelele.  Hezwi ndi zwa ndeme sa izwi zwi tshi sumbedza u dzhiela nṱha na u pfesesa mafhungo a tshitshavha.
 

?   
 
Mbudziso dzi anzelwaho u vhudziswa 

 
Mbudziso:  Naa hu na vhugudisi ha miraḓo ya komiti ya wadi na miraḓo ya khoro ya masipala? 

Phindulo:    Ee!  Masipala wavho u fanela u ita mbetshelo ya u pfumbudza miraḓo yoṱhe ya 
                    komiti ya wadi na u thusa u dzudzanya vhugudisi, hu tshi katelwa vhutsila ha 
                    vhuṅwaleli, u ṅwala mivhigo, u thasulula thaidzo, vhurangaphanḓa, kushumele 
                    kwa masipala na mugaganyagwama. 

Mbudziso:   Naa komiti dza wadi dzi imelela mahoro a poḽotiki? 
Phindulo:    Hai.  Komiti dza wadi dzo ḓiimisa nga dzoṱhe, a dzi imeleli mahoro a poḽotiki.  Heyo ndi mbetshelo ya mulayo.  Komiti dza wadi dzo itelwa u imelela tshitshavha nga u angaredza, hu si ḽihoro ?a poḽotiki ḽithihi. 

Mbudziso:   Naa tsheo dzo dzhiiwaho nga komiti dza wadi dzi a vhofha kha khoro ya masipala? 
Phindulo:    Hai.  Tsheo dzo itwaho nga komiti dza wadi a dzi vhofhi lwa mulayo kha 
                    khoro na masipala.  Naho zwo ralo, nga nṱhani ha u ḓiimisela u itela uri hu vhe na u shela mulenzhe ha nnyi na nnyi, mihumbulo ya komiti dza wadi I ?o tea u dzhielwa nṱha. 

Mbudziso:    Naa miraḓo ya komiti ya wadi i a badelwa kha tshumelo dzine ya ita? 
Phindulo:     Hai.  A hu na mbadelo kha zwine ya ita, fhedzi tshinyalelo dzavho ṱhukhu dzine 
                     Vha ṱangana nadzo, sa mbadelo dza nyendo na zwiḽiwa dzi tea u lifhiwa. 

Mbudziso:   Naa komiti dza wadi dzi a kona u isa zwililo zwadzo ha masipala nga dzone dzine? 

Phindulo:     Hai.  Mafhungoa ḓaho na komiti ya wadi a swikiswa nga muraḓo wa khoro ya 
                    masipala kha ofisi ya Mulangadzulo. 

Mbudziso:     Naa hu itea mini arali muraḓo wa khoro a songo vhudza Muambeli wa ofisi zwine komiti ya wadi ya ?o?a a tshi zwi ḓivha? 
Phindulo:       Kha nyimele hei, komiti ya wadi i nga  ?o?a u tou amba na ofisi ya 
                      Muambeli wa ofisi thwii nga ha u shaea ha thikhedzo u bva kha mura ?o wa khoro ya masipala.  Muambeli wa ofisi u ?o amba na muraḓo wa khoro nga ha nyimele hei u 
                      swika hune muraḓo wa khoro a ?o tea u pfesesa vhuimo hawe kha u dzulela u ḓivhadza  Muambeli wa ofisi na phindulo dzi yaho kha komiti ya wadi. 

Mbudziso:     Naa komiti dza wadi ndi yone nḓila i yoṱhe ya u ita uri tshitshavha tshi vhe na 
                      zwine tsha amba siani ?a tsheo dzo dzhiwaho nga khoro? 
Phindulo:       Hai.  Hu na dziṅwe n?ila-vho sa u thetsheleswa ha nnyi na nnyi nga ha mafhungo o  fhambanaho, u fana na mugaganyagwama wa ṅwaha.  Komiti dza wadi dzi 
                       fanela u vhona uri vhadzulapo vha wadi dzavho vha a ḓivha nga ha masia ane 
                       vha nga a shumisa u itelwa u thetsheleswa. 

Mbudziso:      Naa komiti dza wadi dzi a kona u ḓidzhenisa kha mishumo i ngaho u fhindula 
                       mbudziso na mbilaelo kana phambano vhukati ha tshitshavha? 
Phindulo:      Ee.  Komiti dza wadi dzi a kona u dzhia tshiimo tsha ndeme kha u thusa 
                     Muraḓo wa khoro ya masipala u tandulula phambano, u fhindula mbudziso sa 
                     izwi miraḓo ya komiti ya wadi i tshi vha i na nḓivho yo fhelelaho ya u 
                     pfesesa mafhungo a kwamaho tshitshavha. 

 

ḽiga 6:    Kha vha khethe miraḓo ya komiti ya wadi 


Muambeli wa ofisi khathihi na muraḓo wa khoro ya masipala vha na mushumo wa ndeme hafha.  Ndi vhuḓifhinduleli ha muraḓo wa khoro u vhidza mu? angano wa u khetha miraḓo ya komiti ya wadi.  Hoyu ndi muṱangano u vhidzwa ?mu?angano wa vhathu vhane vha wela nga fhasi ha wadi.   Muambeli wa ofisi u ?o tshimbidza khetho u itela uri a vhe na vhuṱanzi uri khetho ndi dzo vhofholowaho. 

Komiti dza wadi dzi nga ?i vha na miraḓo i swikaho 10.   Afha hu vha na mutevhe wa zwine zwa fanela u itwa hu tshi lugiselwa khetho dza miraḓo ya komiti ya wadi. 



                 Khaidzo:  Phanḓa ha musi hu sa athu vhidzwa muṱangano wa u khetha miraḓo ya komiti ya 
                 wadi, kha vha vhale Muvhuso Wapo:  Mulayo wa Madzangano a Masipala wa 1998 na Tsumbanḓila dza Lushaka kha Kuvhumbele na Kushumele kwa Komiti dza Wadi wa 2005 sa izwi bugu idzi dzi dzoṱhe dzi na zwinzhi zwine zwa amba nga ha maitele a khetho.  Bugu ya Tshiko tsha Lushaka ya Komiti ya Wadi  (dlpg na GTZ, 2005) I ?o vha nea-vho thuso ya mihumbulo nga ha u ri vha dzhena hani kha maitele a u khetha kana u ta. 




Khethekanyo 1 
                  Maga a u ita u ri ri thome 


MAITELELE A U KHETHA 
								MABOGISI A U KHETHA		 

Muraḓo wa khoro u tea 

* u shuma na Muambeli wa ofisi u ta Ḓuvha ?o teaho ?a muṱangano wa u khetha miraa?o ya komiti ya wadi 
* u ta datumu, tshifhinga, na fhethu ha muṱangano wa vhathu vha wadi. 
* u vhona uri miraḓo ya tshitshavha i ?o kona u swika fhethu afho nga u dzudzanya zwiendedzi zwine zwa nga swikisa vhaḓwe vha vhathu.  Arali zwi songo ralo, kha hu wanale fhethu hune ha nga vha tsini kha vhunzhi ha vhathu.  Kha vha humbule-vho nga vhathu vha lwalaho na vhaholefhali, u ri afho fhethu hu a swikelelea nga vhoṱhe naa? 
* u vhona uri hu na zwidulo zwo dzudzanywaho hu tshi itelwa muṱangano, nga maanḓa ho sedzwa vhaaluwa. 
* u ḓivhadza muṅwe na muṅwe (vhakhethi) datumu, tshifhinga, fhethu na ndivho ya muṱangano: kha vha humbule u vhea n ?ivhadzo ḽaiburari yapo, kiliniki na zwikoloni, kha vha bvise nḓivhadzo kha gurannḓa yapo na u hasha nḓivhadzo dza tshitshavha kha tshiṱitshi tsha radio tshapo.  Muambeli wa ofisi u fanela u badelela na nḓivhadzo idzi. 
* u vhona u ri u a ḓivha nga ha matshimbidzele a khetho ane masipala a  a shumisa khethoni.  Muambeli wa ofisi u ?o tshimbidza khetho fhedzi, muraḓo wa khoro ya masipala na miraḓo ya komiti ya wadi vha fanela u vha vhe na nḓivho nga ha maitele a khetho. 
* u dzudzanya ane a ?o ḓologa arali zwi tshi ?o ṱoḓea. 

 








Zwino ndi tshifhinga tsha ofisi ya Muambeli wa ofisi tshine a ?o tea u  ita zwi tevhelaho 

* u vhona uri hu na redzhisiṱara ya vhathu vha wadi vho ḓaho muṱanganoni na u vhona uri yo sainiwa u itela uri maitele a khetho a kone u ḓolwa. 
* u ṱalutshedza mishumo na vhuḓifhinduleli ha dzikomiti dza wadi na miraḓo yadzo kha muṱangano. 
* u ṱalutshedza maitele a khetho kha vhane vha khetha.  Mulayo u nea mbetshelo ya kudzulele na zwigwada musi hu tshi ?o tea u khethwa miraḓo, ndi uri khetho dzi fanela u angaredza zwigwada zwoṱhe sa vhaswa kana mafhungo a kwamaho zwa mutakalo.  Komiti i fanela u vha na mbeu dzoṱhe, 50% ya miraḓo i fanela u vha vhafumakadzi.  Masipala muṅwe na muṅwe u vha na maitele awo u ya nga zwine wa vha wo nanga u shumisa zwone. 
* u fanela u humbela u ri hu thome u tiwa miraḓo ya komiti na vhane vha ?o tikedza u tiwa honoho. 
* Hu vhalwa ha voutu na u ḓivhadzwa ha mvelelo. 
* u vhona uri vho tiwaho na vhe vha tikedza vha a saina fomo dzo teaho. 
* u vhona uri miraḓo ya komiti yo khethwaho i a ḓivha mishumo na vhuḓifhinduleli hayo na u saina fomo dzo teaho. 


 



NGELETSHEDZO:  Ngeletshedzo kha muraḓo wa khoro ya masipala- kha vha vhidze muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi ntswa ine ya kha ?i bva u khethiwa 
                                  phanḓa ha musi miraḓo i tshi bva kha muṱangano wa u khetha.  Hafhu zwi a 
                                  konḓa u vhidza muṱangano wa vhathu vhanzhi, nga maanḓa arali hu tshi tou 
                                  fanela u kwamiwa muthu muṅwe na muṅwe.  Hezwi zwo rali ndi ngani vha sa 
                                  shumisi itshi tshifhinga tsha u vha hone ha vhathu u dzudzanya muṱangano u          tevhelaho? 




Khethekanyo 1 
                  Maga a u ita u ri ri thome 


?   
 
Mbudziso dzine dza anzelwa u vhudziswa: 

Mbudziso:     Naa hu na maitele a ḓadza zwikhala kha komiti ya wadi? 
Phindulo:      Ee.  Maitele a a fhambana u ya nga lushaka lwa tshikhala.  Tsumbanḓila dza Lushaka kha uvhu na Kushumele kwa Komiti dza Wadi ya  2005 kana Muvhuso Wapo: Mulayo wa  Madzangano a Masipala wa 1998 u sumbedza maitele aya. 

Mbudziso:       Naa hu na nyimele dzine dza nga ita uri muraḓo wa komiti ya wadi a bviswe? 
Phindulo:         Ee.  Arali muraḓo o kundwa u dzhenela miṱangano miraru kana u fhira i tshi 
                         tevhekana, kana e si na thendelo a kundwa u dzhenela miṱangano ya komiti ya 
                         wadi lwa rathi kana u fhira zwi tshi khou tevhekana a nga bviswa. 

Mbudziso:         Hu iteani arali muraḓo wa komiti ya wadi a tshi nga pfulutshela kha iṅwe wadi? 
Phindulo:           Muraḓo u fanela u ḓivhofholola sa izwi a tshi vho ?o fanela u vha mukhethi 
                           kha iṅwe wadi i re fhasi ha iṅwe komiti ya wadi. 


 

ḽiga 7:     U dzhenela vhugudisi ha u pfumbudzwa ha miraḓo ya khoro ya masipala na 
                 miraḓo ya komiti ya wadi. 


Musi miraḓo yoṱhe ya komiti ya wadi yo no nangiwa, vha fanela u pfumbudziwa.  Sa mudzulatshidulo wa komiti, muraḓo wa khoro ya masipala u fanela-vho u dzhenela u pfumbudziwa uhu.  Kha vha kwamane na Muambeli wa ofisi u itela u wanisisa nga ha u pfumbudziwa uhu na uri hu ?o vha hone lini. 













Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 



Zwine vha guda musi vha tshi khou pfumbudziwa asizwi 

* vha ?o guda nga ha mulayo theo wo livhanaho na komiti dza wadi.  Arali vha sa ḓivhi mulayo theo vha nga ḓiwana vha tshi khou ita zwithu zwi siho mulayoni. 

* Vha ?o wana-vho na uri hu na milayo na ndaela dzo dzulaho dzo tou ralo zwine zwa ?o vha thusa u ḓivha zwinzhi nga ha mishumo ya komiti ya wadi. 

* Vha ?o wana uri khoro i shuma hani. 

* Vha ?o wana uri muṱangano u tshimbidziswa hani, zwine zwa vha zwa ndeme kha uri vha kone u dzhenelela kha muṱangano. 
* Vha ?o wana zwinzhi nga ha vhuḓifari ha miraḓo ya komiti ya wadi zwine zwa ?o vha sumbedza uri vha fanela u ḓifara hani sa muraḓo wa komiti ya wadi. 

* Vha ?o wana vha tshi fanela u ḓivha uri maanḓa na mishumo ya komiti dza wadi ndi zwifhio. 

* Vha ?o ?iiwana vha tshi khou ḓivhana lune vha vho ?o thoma u vhumba tshigwada tsho         khwaṱhaho. 


 

ḽiga 8:       Ndugiselo dza muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi-dzi?we 
              ngeletshedzo kha mur?o wa khoro. 

Hafha hu na mutevhe wo dzudzanyelwaho u thusa muraḓo wa khoro ya masipala, ane a vha mudzulatshidulo wa komiti ya wadi, u lugisela mu? angano wa u thoma.   Komiti ya vhuya ya ? angana ya nanga muṅwaleli, hoyu muthu u ?o thusa muraḓo wa khoro kha mushumo wawe wa u langa              mu? angano.  Arali muraḓo wa khoro o dzudzanyea zwavhu?I sa mudzulatshidulo, zwiṱo leluwa u  nea vhuḓifhinduleli na mishumo kha miṅwe miraḓo ya komiti, na muṱangano wa hone u ?o tshimbila zwavhuḓi. 







Khethekanyo 1 
                  Maga a u ri ri thome 




Muraḓo wa khoro a nga shumisa mutevhe uyu u lugisela muṱangano wa u thoma 

o Vho no ṱalutshedza na u humbela fhethu hune muṱangano wa komiti ya wadi wa ?o farelwa hone?  Kha vha humbule uri hafha hu fanela u vha fhethu ha nnyi na nnyi hu si fhethu ha phuraivete sa ha vhudzulo ha muthu.  Hei ndi ṱhoḓea ya Mulayo. 

o Vho no lugisa naa mbekanyamushumo ya miṱangano ya ṅwaha, ine ya vha mutevhe wa miṱangano yoṱhe ya ṅwaha i re na datumu, tshifhinga na fhethu?  Mutevhe uyu u fanela u katela                    miṱangano ya komiti ya wadi na miṱangano ya vhathu vha wadi na uri zwi a thusa u ita uri miraḓo ya komiti ya wadi i pulane zwifhinga zwavho lwa ṅwaha. 

o Vho no wana zwine vha fanela u zwi shumisa zwi bvaho kha Muambeli wa ofisi naa?  Hezwi zwi fanela u katela mulayo wo teaho na tsumbanḓila, khathihi na ṱhoḓea dza u vhiga na maga o dzulaho o vhewa sa tsumbo: redzhisiṱara ya madzhenele a madzulo. 

o Vho no lugisa naa adzhenda ya muṱangano une wa khou ya u vha hone? (kha vha sedze maga 10 na 11 o ḓisendekaho kha mushumo wa muṅwaleli na ngeletshedzo dza nga ha u tshimbidza muṱangano.  Maga a dzulaho o lugiswa a adzhenda o katelwa kha khethekanyo 4.) 

o Vho no ita mutevhe wa vhuḓifhinduleli ha mihasho (kana zwikhala zwa tshipentshele zwa mishumo) u itela nyambedzano na komiti ya wadi naa? 

o Vho no anganya nga ha datumu ya muṱangano wa u ita  kana u bveledza pulane ya ṅwaha ya mishumo? (kha vha sedze ḽiga ?a 14 u wana uri vha nga ita hani pulane yavho ya ṅwaha.) 


 













Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


?   
 
Mbudziso dzine dza anzelwa u vhudziswa: 

 
Mbudziso:    Ndi tshaka-?e dza miṱangano dzine komiti dza wadi dza i ramba kana u i fara? 
Phindulo:     Hu ?o vha na tshaka tharu khulwane dza miṱangano ine komiti ya wadi ya 
                     lavhelelwa u i dzudzanya.  Miṱangano hei i dzudzanywa hu na thendelo ya muraḓo 
                     wa khoro ya masipala. 

               1.   Miṱangano ya komiti ya wadi:  hei ndi mi? angano ya nga misi ya miraḓo ya komiti ya wadi.  I fanela u farwa tshifhinga tshoṱhe u itela uri komiti ya wadi i kone u pulana 
                     zwine ya ?o bveledza.  I fanela u farwa lu siho fhasi ha 6 kha ṅwaha.  Miṱangano 
                     minzhi, sa ya ṅwedzi muṅwe na muṅwe i a themendelwa, u itela uri komiti dza 
                     wadi dzi vhe na tshifhinga tsho eḓanaho tsha u lavhelesa zwithu zwoṱhe zwo 
                     fhambanaho zwine dza fanela u ita. 

              2.   Miṱangano ya vhathu vha wadi:  hei ndi miṱangano ya vhukati ha muraḓo wa khoro 
                    na vhakhethi vhawe, hafha hu katelwa na vhadzulapo vha wadi yavho.  Miṱangano hei i ?o thusa muraḓo wa khoro na komiti ya wadi u pfesesa ṱhoḓea dza tshitshavha.  Zwifhinga zwa miṱangano ya u khetha zwi tea u vhewa hu tshee na tshifhinga 
                    sa tshipiḓa tsha mbekanyamushumo dza miṱangano ya ṅwala.  Hetshi ndi tshifhinga tsha u kona-ha u ramba vhaofisiri vha ha masipala kana vhurangaphanḓa ha poḽotiki u 
                    ?a u amba na vhakhethi nga ha mafhungo a kwamaho tshitshavha, 
                    kana u amba mafhungo nga ha nḓila ine masipala a shuma ngayo. 

              3.   Miṱangano i si ya misi:   hei i nga rambiwa musi hu na ṱhoḓea, sa tsumbo: musi hu 
                    na fhungo ḽine tshitshavha tsha khou vhilaela ngaḽo ngeno tshi tshi tama uri hu ambiwe ngaḽo na muraḓo wa khoro na masipala. 





 



Khethekanyo 1 
                  Maga a u ri ri thome 


ḽiga 9:   Muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi 




Hu na zwithu zwa tshivhalo zwine zwa fanela u bvelela kha muṱangano wa u thoma wa komiti ya wadi. 

* U khethiwa ha miraḓo i tshi newa maimo-hu fanela u vha na muu?waleli na uri vha tea u sedza arali hu tshi ?o ṱoḓea mufaragwama (kha vha sedze ḽiga 10 ?i ambaho nga mushumo wa muṅwaleli) 

* Komiti kha i ḓiḓivhadze na u kovhekana zwine vha tea u zwi swikelela sa komiti ya wadi. 

* Kha vha humbele muṅwaleli uri a bveledze  mutevhe wa vhukwamani ha miraḓo ya komiti ya wadi na uri muṅwe na muṅwe a wane khophi ya uyo mutevhe. 

* Kha vha ambedzane vha dovhe vha tendelane kha milayo ya vhuḓifari muṱanganoni, hu tshi katelwa na ṱhoḓea ya u fara mafhungo sa tshiphiri.  Tshiṅwe tshifhinga hu ?o ambiwa nga mafhungo a tatisaho kha komiti ya wadi.  Miraḓo yoṱhe i fanela u tenda na u wana nḓila ine mafhungo ayo a nga pfukhiselwa ngayo kha vhathu vha wadi.  A si tshifhinga tshoṱhe tshine zwithu zwoṱhe zwa sokou vhudzwa muṅwe na muṅwe. 

* Kha vha ambe nga ha mbekanyamushumo ya miṱangano ya ṅwaha vha vhone arali vha  tshi nga swikelela thendelano nga ha kufarele kwa miṱangano na uri i nga farwa lini. 

* Kha vha dzudzanye muṱangano wa u bveledza pulane ya ṅwaha.  Hoyu u nga ?i vha      muṱangano u si wa misi wa komiti kana wa vha muṱangano u tevhelaho wa nga misi wa komiti. 

* Kha vha neane mihasho sa tsumbo: dzinnḓu, mutakalo na vhundola vhathu, mveledziso ya ikonomi.  ?Muhasho? zwi tou amba vhuḓifhinduleli, ho newaho muthu muthihi u itela u vhiga, u pfesesa, vhudavhidzano na u shuma kha tshiteṅwa tshikene tshine wa vha na dzangalelo khatsho. 






Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 



 



















 









































      					Zwieletshedzi zwa u thusa 
      komiti dza wadi  uri dzi bvele 
          phanḓa musi dzi tshi shuma 
                                    Khethekanyo        2 

Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 

ḽiga 10:  Mushumo wa muṅwaleli 


Muṅwaleli wa komiti ya wadi u na mishumo i tevhelaho 

* u thusa u lugisa adzhenda- muṅwaleli u fanela u vhudzisa miraḓo ya komiti ya wadi zwiteṅwa zwine zwa nga dzheniswa kha adzhenda ya miṱangano yoṱhe. 

* u amba nga ha adzhenda na mudzulatshidulo uri vha pfane nga zwi re ngomu phanḓa ha musi I tshi rumelwa kha miṅwe mirad(o.  Kha vha humbule, mudzulaphanḓa wa komiti ndi muraḓo wa khoro ya masipala. Hezwi zwo rali, hoyu ndi muthu ane a vha ene amba dzi fhele kha zwine zwa fanela u vha kha adzhenda. 

* nga murahu ha musi adzhenda yo ṱanganedzwa, i fanela u newa miraḓo ya komiti ya wadi muṱangano u sa athu vha hone. 

* u dzhia maambiwa a miṱanganoni yo rambiwaho nga mudzulaphanḓa na nga komiti ya wadi.  ?Maambiwa? zwi tou amba rekhodo ya zwo iteaho muṱanganoni; zwi katela na nyambedzano nga ha tshiteṅwa tshiṅwe na tshiṅwe, tsheo dzo swikelwaho nga komiti, na zwine zwa fanela u itwa u bveledza idzo mbofho. 

* u vhona uri maambiwa a newa miraḓo, u a faela na u a vhea fhethu ho tsireledzeaho.  Kha vha humbule, maambiwa ndi rekhodo ya muṱangano lwa mulayo. Hezwi zwo rali, ndi zwa ndeme uri a vhewa fhethu ho tsireledzeaho.  Vhathu vha anzela u sedza maambiwa a miṱangano na u ḓola tsheo dze dza itwa. 


 
NGELETSHEDZO!  Muṅwaleli kha a newe mafhungo a bvaho kha hei bugupfarwa nga ha mishumo ya muṅwaleli, kutshimbidzele kwa muṱangano na                                   khophi ya zwiteṅwa zwine zwa dzula zwo vhewa zwa nga ha                                   adzhenda 






Khethekanyo 2 
Zwieletshedzi zwa u thusa komiti dza wadi  uri dzi bvele phanḓa musi dzi tshi shuma 

ḽiga 11:  U tshimbidza muṱangano. 


* Kha vha sumbedze tshifhinga na fhethu hune muṱangano wa ?o farelwa hone hu tshee na tshifhinga.  Sa zwe zwa bulwa afho n ?ha, ndi vhuḓifhinduleli ha muṅwaleli hovhu. 

* Kha vha dzudzanye adzhenda phanḓa ha muṱangano.  Hoyu ndi mushumo wa mudzulaphanḓa na muṅwaleli. (Kha vha sedze ḽiga ?a 10 nga ha mushumo wa muṅwaleli.) 

* Kha vha neea miraḓo ya komiti adzhenda phanḓa ha musi muṱangano u tshi vha hone uri vha ḓivhe uri muṱangano ndi wa nga ha mini na uri vha kone u ḓilugisa.  Tshiṅwe tshifhinga zwi nga ṱoḓea uri hu vhe na mivhigo ya tshipentshela ya muhasho mukene, arali mune wa muhasho a tshi zwi ḓivha a nga ?i kwama tshitshavha nga ha iḽo fhungo uri a vhige zwavhuḓi kha komiti. 

* Mudzulatshidulo u ?o vula muṱangano na u vhala adzhenda ḽiga nga ḽiga. 

* Kha hu rekhodwe vho dzhenelaho muṱangano. 

* Kha hu rekhodwe milaedza ya vho kundwaho u vha hone. (Mira?o ya komiti i fanela u ḓivhadza muṅwe a re kha komiti musi vha tshi ?o kundelwa u swika  muṱanganoni.  Hezwi zwi pfi ndi u swikisa mulaedza.) 

* Kha vha sedzuluse maambiwa-vha ṱole arali o dzula nga ngona sa rekhodo ya muṱangano wo fhelaho.  Muṅwe na muṅwe u fanela u tenda uri maambiwa o dzula nga ngona sa izwi e rekhodo ya mulayo ya miṱangano. 

* Zwi bvaho kha maambiwa a muṱangano wo fhelaho-tshite?wa itshi tshi katela mafhungo o ambiwaho muṱanganoni wo fhelaho hune miraḓo ya komiti ya tea u vhiga murahu.  Zwo leluwa u ṱavhanya u vhona uri ?zwi bvaho kha maambiwa? nga u tou sedza         uri ndi zwifhio zwe vhathu vha pfi vha zwi ite u ya nga tsheo dzo dzhiiwaho. 

* Maṅwalwa- aya ndi marifhi  a ḓaho kha komiti, kana marifhi o rumelwaho nga komiti.  ḽiṅwalo ?i?we na ?i?we ?i fanela  u ḓivhiwa nga komiti sa izwi zwoṱhe zwi tshi itwa tshiimoni tsha komiti. 

* Zwiṅwe zwiteṅwa zwa adzhenda, tsumbo: Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP), mugaganyagwama, ndangulo ya vhubveledzi ya masipala, thandela dza mveledziso dza ikonomi dzapo.  Muraḓo muthihi wa komiti u fanela u ḓisa fhungo na u thoma u amba ngaḽo.    Muvhigo u nga ?o?a u vha na mvulatswinga nga ha fhungo (ndi fhungo-?e, ni kwamea hani, ndi ngani ni tshi kwamea) na uri ho no dzhiiwa vhukando-?e na uri ndi mini zwine zwa kha ?i tea u itwa.
Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 

Kha vha humbule uri ndi zwa ndeme kha miraḓo yoṱhe ya komiti u dzhenelela kha muṱangano.  Mudzulatshidulo ha tei u vha ane a ambesa musi ho farwa nyambedzano.  Mushumo wa mudzulatshidulo ndi u langa miraḓo nga kha adzhenda uri hu kone u swikelelwa zwipikwa zwa komiti.  Mudzulatshidulo u tou nga sa mulauli wa bennde u fhirisa u vha muimawoga. 

Nga murahu ha nyambedzano, mudzulatshidulo u fanela u vhona uri ho swikelelwa tsheo na uri arali zwo tea hu fanela u vha na muthu ane a newa vhuḓifhinduleli ha u shuma zwo swikelelwaho tshiimoni tsha komiti. 

Nga  ndivhuho dza ḽiṅwalo ?a  Kushumelwe kwa  Wadi ?o bveledzwaho nga Free State Local Government Association, Lara 2001 

ḽiga 12:   U ranga phanḓa muṱangano, dziṅwe ngeletshedzo dza mudzulaphanḓa. 



* Kha vha lingedze u sa ambesa; kha vha thetshelese zwine vhaḓwe vha amba na u vhona u ri vha omelelela kha adzhenda 

* Kha vha ṅwale zwithu zwa ndeme zwo ambiwa musi wa nyambedzano 

* Kha vha ite manweledzo a zwithu zwa ndeme fhasi ha tshiteṅwa tshiṅwe na tshiṅwe tsha adzhenda. 

* Kha vha ite uri hu vhe na u tevhekana ha zwithu- hezwi zwi amba u vhona uri vhaambi vha a ṱhonifhiwa, vhathu a vha sei na u sokou amba muṱangano u tshi khou tshimbila, kana u vha na nyambedzano nga tshavho. 

* Kha vha tevhele tshifhinga tsho vhewaho u ya nga zwiteṅwa zwa adzhenda. 

* Kha vha lingedze u fhedza muṱangano nga tshifhinga. 


 
Khethekanyo 2 
Zwieletshedzi zwa u thusa dzikomiti dza wadi  uri dzi bvele phanḓa musi dzi tshi shuma 


ḽiga 13?ho?ea dza u vhiga kha komiti ya wadi 


Hu ?o ṱoḓea uri vha kwame Muambeli wa ofisi ya masipala wa havho uri vha ḓivhe nga ṱhoḓea dzo teaho dza u vhiga, hu tshi katelwa na zwifhinga zwa u guma zwa mivhigo.  Hezwi kanzhi zwi ?o vha zwa ṅwedzi muṅwe na muṅwe, kanzhi zwi fanela u vha zwo swikiswa nga Ḽavhuṱanu ?a u fhedza ?a ṅwedzi. 

Muambeli wa ofisi a nga ?i vha na nḓila yo dzulaho yo dzudzanywa ya u vhiga.  Nḓila ine ya ḓivhea nga u pfi ?phuro foma? ya u vhiga ndi fomo yo dzulaho yo ṅwaliwa, ine ya tou ḓadziwa u fhirisa uri muthu a ?e na nḓila yawe. Zwi a thusa nga uri u vha u tshi ḓivha uri o katela zwoṱhe zwine zwa ṱoḓea.. 

Arali hu si na mbetshelo i dzulaho yo itwa sa ?phuro foma?, 
hafha hu na iṅwe yo vhekanywaho kha siaṱari ḽine ?a tevhela. (A hu na ṱhoḓea ya uri vhone vha nee zwidodombedzwa zwinzhi-zwinzhi nga vhuḓalo) 

























Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


Fomo ya u vhiga ? Phurofoma 

Muvhigo kana wadi (kha vha ḓadze dzina ?a wadi kana nomboro) 

????????????????????????????????. 

Muraḓo wa khoro (kha vha ḓadze dzina ?a wadi kana nomboro) 

???????????????????????????????? 

ṅwedzi na ṅwaha (kha vha ḓadze datumu) 

???????????????????????????????? 

Dzina ?a masipala (kha vha ḓadze dzina ?a masipala) 

????????????????????????????????. 

Muṅwaleli wa komiti ya wadi (kha vha ḓadze dzina ?a muṅwaleli) 

????????????????????????????????.. 

1.     Mafhungo o ambiwaho muṱanganoni wa komiti ya wadi, muṱangano wa vhathu vha wadi kana muṱangano u si wa 
        misi- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro. 
        ?????????????????????????????????????? 
        ?????????????????????????????????????? 
2.     Khonadzeo dza thasululo na themendelo- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro. 
         ?????????????????????????????????????.. 
          ?????????????????????????????????????. 
 3.     Mafhungo o dzudzanywaho- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro 
         ?????????????????????????????????????.. 
         ?????????????????????????????????????.. 
4.      Thandela dzine dza khou shumiwa na dzo fhelaho- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro 
          ?????????????????????????????????????.. 
          .?????????????????????????????????????. 
5.      Pulane ya miṅwedzi miraru i ḓaho- kha vha dodombedze nga u tevhekana ha nomboro         ?????????????????????????????????????.. 
         ?????????????????????????????????????.. 



 
Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


ḽiga 14:  U bveledza mbonalelo ya wadi. 

Hetshi tshi nga vha tshiṅwe tsha zwithu zwa u thoma zwine komiti ya wadi ya nga ita sa tshigwada.  Zwi nga thusa u bveledza tshigwada na u thusa kha u pfesesa nga ha wadi yavho. 


			U bveledza mbonalelo ya wadi zwi nga vha zwithu zwi takadzaho. 
			Hafha hu na zwithu zwine zwa nga ita uri vha thome.  Kha vha humbule 
      uri vha nga kona u  kuvhanganya mafhungo a ndeme ane a vha mutheo vha dovha hafhu vha engedza zwiṅwe henefha vhukati ha ṅwaha. 

1.	Kha vha wanisise nga ha vhathu vha re kha wadi na thaidzo dzine vha ṱangana nadzo 
 	tsumbo, 

* Zwigwada u ya nga vhukale, mbeu, zwiimo zwavho siani ?a mishumo 

* Tshitatistiki tsha vhugevhenga, thaidzo khulwane dza mutakalo 

* Mbilaelo dza Ḓuvha ?i?we na ?i?we dza vhathu 

* Nḓila ine vha dzhia ngayo mbekanyamushumo na makumedzwa zwa masipala 

* Fhulufhelo ?a vhathu 

* ?ivhazwakale ya wadi 

* Nyambo dzi shumiswaho nga vhathu vha wadi 

* Madzangalelo a vhathu siani ?a polotiki 

2	Ndi wana hani aya mafhungo? 
* Masipala a nga kona u vha nea mafhungo sa zwithu zwi kwamaho vhukale ha zwigwada.  Muraḓo wa khoro ya masipala a nga kha ?i zwi humbela nga kha ofisi ya Mulangadzulo. 

* Mapholisa vha nga kona u nea tshitatistiki  tsha vhugevhenga na uri arali hu na sibadela kana kiliniki kha vhupo ha havho i nga nekedza mafhungo a kwamaho mutakalo 

* Vha nga wana kuhumbulele kwa vhathu nga kha miṱangano ya vhathu vha wadi kana nga kha miṱangano ya zwigwada nga zwiṱuku kha wadi yoṱhe kana nga u ita ṱhoḓisiso i sa konḓi ya tshitshavha kana nga u ita nyambedzano na dzikhonani. 

Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 

3.	Ndi tshomedzo-?e dzine wadi ya vha nadzo? 

				?Tshomedzo? zwi amba zwiimiswa zwine 
				  tshitshavha tsha vha nadzo, tsumbo, 

* Tshomedzo dza tshitshavha u fana na zwikolo, kiliniki, zwibadela, tshipholisa, 
ambuḽentsi na zwiṅwe. 

* Dzibada, maḓi, vhuthathatshitshili 

* Tshaka dza nnḓu 

* Dzikereke 

* Dziholo dza tshitshavha 

* Mavhengele, makete na dzibannga 

* Vhuendedzi 

4.	Ndi mini zwiṅwe zwine zwa khou bvelela kha tshitshavha? 

	Kha vha ite mutevhe wa madzangano a tshitshavha-haya ndi a ndeme ngauri ndi one zwiko zwa ndeme kha miraḓo ya komiti ya wadi.   ?Zwiko? hu ambiwa vhathu kana vhaimeleli vha bvaho kha zwigwada zwine zwa vha na dzangalelo kana vhathu vha re vhomakone kana vhathu vhane vha kwamea nga ha zwine vha khou ita kha komiti ya wadi. 

5.	Naa hu na Vhashumi vha Mveledziso vha Tshitshavha wadini yavho? 

Kha vha te Vhashumi vha Mveledziso vha Tshitshavha wadini yavho vha dovhe vha ite miṱangano navho u itela u ?o ita mbambedzo ya zwine vha ita, hu tshi katelwa u ri vhashumi avha vha a kona u nekedza thuso ya mushumo kana ya vhuṅwaleli kha komiti ya wadi. 






Khethekanyo 2 
Zwieletshedzi zwa u thusa komiti dza wadi  uri dzi bvele phanḓa musi dzi tshi shuma 

Vha nga shumisa mutevhe uyu u thusa u dzudzanya foramu dza vhathu vhane vha vha zwiko zwa tshitshavha 

Kha vha katele: 

* madzangano a mitambo 

* khorombusi dza zwikolo 

* foramu dza tshipholisa dza tshitshavha 

* madzangano a vhurereli 

* madzangano a vhaswa 

* madzangano a mbulungano 

* madzangano a mabindu 

* madzangano a mvelele, tsumbo vhutsila na muzika 

* madzangano a vhafumakadzi
	 

?   
 
Mbudziso dzi anzelwaho u vhudziswa:
 
Mbudziso:  Ndi ngani zwi zwa ndeme u bveledzwa mbonalelo ya wadi? 
Phindulo:    Sa muraḓo wa khoro ya masipala na komiti ya wadi, vha a kona u shuma zwavhuḓi musi vha tshi ḓivha tshitshavha tshavho zwavhuḓi.  Kha vha humbule, hafha vha kha komiti ine ya imela wadi.  Vha nga si kone u shuma vha sa ḓivhi vhathu vhane vha dzula kha wadi yavho hu tshi katelwa ṱhoḓea dzavho na mafhungo avho. Hafha hu dohwa ha sedzwa zwine vha ?o?a kha komiti yavho sa zwifhaṱo, dzibada na zwiṅwe zwithu zwine zwa farea zwine zwa vhumba wadi yavho.  Hezwi zwi katela u ?ivha-vho zwinzhi nga ha madzangano a tshitshavha na zwiko zwapo sa mabindu apo na kiḽabu dza mitambo.  Vha ?o mangadzwa nga zwine vha ?o wana. 

Mbudziso:    Komiti ya wadi i nga shumisa hani mafhumgo aya? 
Phindulo:      Komiti ya wadi i nga shumisa haya mafhungo u bveledza pulane ya ṅwaha.  Vha ?o kona u pulana khwine na u ḓidzhenisa kha nyambedzano nga ha maitele a khoro ya masipala na 
                     mbekanyamushumo kana thandela ngauri vha a ḓivha zwinzhi nga ha tshitshavha tshavho u fhira mu?we-vho muthu. 

Kha vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


ḽiga 15:   U bveledza pulane ya kushumele ya ṅwaha ya komiti ya wadi 

Komiti ya wadi i tea u vha na pulane ya ṅwaha i sumbedzaho zwavhuḓi uri ndi zwifhio zwithu zwine zwa tea u dzhielwa ?tha na uri ndi zwifhio zwine ya tama u zwi swikelela.  Hezwi zwi  ?o thusa u vhona uri yo kona u swikelela zwe ya ri i ?o ita.  Zwi ?o thusa u vhiga kha masipala sa izwi hu tshi fanela u vhigwa ṅwedzi muṅwe na muṅwe u ya nga pulane ya kushumele. 

Ndi muhumbulo wavhuḓi u pulana muṱangano u si wa nga misi nga u ṱavhanya u itela u bveledza pulane ya kushumele ya ṅwaha.  Kha vha vhe na vhuṱanzi uri pulane ye vha ita i vhe ya vhukuma nahone i vhe i swikeleaho. 


Kha u bveledza pulane ya kushumele kwa ṅwaha vha nga dzhiela nzhele zwi tevhelaho 

* datumu dzine masipala a ?o fara ngadzo miṱangano ya u vhudzisa ine na nga tama u i dzhenela sa ya Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP) na mugaganyagwama wa ṅwaha. 

* mafhungo a ndeme a tshitshavha?  Komiti ya wadi i nga ita mini u thusa?  Ndi lini hune vha nga thusa? 

* ndi thandela dzifhio dzine komiti ya wadi ya tama u dzi thoma?  Kha vha dzhiele nzhele zwithu zwi ngaho thandela dzapo dza mveledziso ya ikonomi, u gudisa vhathu vha u londa vhaa?we miḓini?  Naa ri nga kona u shuma idzi thandela na maṅwe madzangano a tshitshavha? 

* ndi foramu dzifhio, tsumbo: mutakalo kana madzangano a tshitshavha, foramu dzine komiti ya wadi ya ?o?a dzi tshi imelelwa? 

* ndi madzangano afhio a tshitshavha kana mihasho ya masipala ine ra tama u i ramba uri  I ḓise makumedzwa kha komiti ya wadi kana kha muṱangano wa vhathu vha wadi? 

* ndi miraḓo ifhio ya komiti ya wadi  ine ya fanela u dzhia vhuḓifhinduleli ha u ita mishumo? 

* ndi maḓuvha afhio ane mishumo ya fanela u vha yo fhela ngao? 

* ndi ifhio mishumo ya tshihaḓu kana ya ndeme ine ra fanela u thoma ngayo?  Ndi zwifhio zwine zwa nga lenganyana u shumiwa? 


 

Khethekanyo 2 
Zwieletshedzi zwa u thusa dzikomiti dza wadi  uri dzi bvele phanḓa musi dzi tshi shuma 

NGELETSHEDZO!  	Pulane i fanela u tenda u shandukisea nga nḓila yo leluwaho u ya nga            t?.ho?ea.  Kha vha vhe na vhuṱanzi uri thandela dzine vha  khou dzhena khadzo dzi 
           	?umana na Pulane ya  ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP).  Arali 
           	thandela dza hone dzi sa elani na Pulane ya ṱhanganelano ya 
           	Mveledziso zwi nga itea tshitshavha tsha vha tshi sa dzi ?o?i kana 
           	masipala a si dzi tikedze. (Kha vha sedze ḽiga 17 u wana zwinzhi nga IDP). 




      Kha vha humbule-pulane i fanela u bveledzea.  Ndi zwa khwine 
      u shuma zwithu zwiṱuku zwavhuḓi u fhira zwinzhi zwine zwa itwa nga 
      nḓila i si yavhuḓi. 























        Joburg 


Pulane ya ṱhanganelano Mveledziso ya 2005/11 

Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ine ya ḓivhea sa IDP ndi maitele a poḽotiki ane a rangwa phanḓa nga  Ra?orobo khathihi na miraḓo ya khoro ya Masipala ya Ḓorobo kana vhakhantseḽara vha tshi khou tikedzwa nga vhaofisiri vha ndaulo. Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso i kona u bveleda khagala zwine Ḓorobo khulwane ya tea u zwi swikelela, khaedu  hu  tshi katelwa na mveledziso dza tshifhingani tshi  ḓaho yo ḓisendekaho nga vhubindudzi na ṱhoḓea dza tshitshavha  ho sedzwa nḓisedzo ya tshumelo na mveledziso ya  ikonomi. 

Tshipiḓa tsha  Pulane ya ṱhanganelano Mveledziso ndi vhukwamani ho ? an?avhuwaho vhukati  havho na vhane vha shela mulenzhe uri vha vhe na vhuṱanzi ha u kona u ḓidzhenisa kha u dzhia tsheo ya vhumatshelo ha mveledziso ha  Ḓorobo ya Joburg. 

Miṱangano ine ya  ?o tou tevhekana ya Wadi na Dzingu i  ?o farwa kha Ḓorobo yoṱhe u itela u netshedzwa zwe zwa swikelelwa na u sumbedza uri masheleni a ṱhoḓea na ndavhelelo o gaganyelwa hani. Hafha hu vha hu tshi khou katelwa ha thandela dzo fhambanaho na dziphurogireme kana mbekanyamushumo. 

Ri  a  vha ṱuṱuwedza sa mudzulapo wa Ḓorobo ya Joburg u itela u shela mulenzhe kha maitele a vhukwamani nga u dzhenela miṱangano na u vha na zwine vha amba. U shela havho mulenzhe ndi zwavhuḓi ngauri zwi fana na u vouta u itela u vhona uri ṱhoḓea  dzavho dza nḓisedzo ya tshumelo dzi a swikelelea. 

Rine hafha kha  Ḓorobo khulwane, ro ḓiimisela u ṱuṱuwedza vhutsireledzi, mutakalo wapo, nyaluwo ya ikonomi, u lwa na  dwadze ?a HIV na AIDS, u fhungudza ṱhahelelo ya ?disedzo ya muḓagasi na maḓi, u khwinifhadza sis?eme kana maitele a u badela, u shumiswa ha milayo yapo na u vhona uri zwi a leluwa kha nḓisedzo ya tshumelo ya  dzinnḓu. 

U wanisisa mafhungo manzhi nga Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ine ya ḓivhea sa IDP ya Ḓorobo khulwane: 

Kha vha rwele luṱingo kha (011) 375 5555 kana vha engedze nga u nanga 7, vha nga dovha hafhu vha dalela senthara ine ya ḓivhea sa People?s Centre kana vha loga kha  www.joburg.org.za 

?U  shuma ro?he u itela nḓisedzo ya tshumelo? 













































      Masipala: Nḓila ine a nga tikedza 
      ngayo komiti ya wadi 
               Khethekanyo                       3 




ḽiga 16:	Ndi thikhedzo-?e ine masipala a nga i nea komiti ya wadi? 

Thikhedzo ine ya nga newa nga masipala i ?o fhambana u ya nga zwiko zwa masipala.  Miṅwe masipala i na tshelede nnzhi u fhira miṅwe ngauralo na zwine vha nga zwi swikelela zwi a kwamea.   Muambeli wa ofisi a nga vha vhudza nga ha zwiko zwi re hone fhedzi-ha kha vha sedze mutevhe uyu u re afha fhasi. 



Afha hu na mutevhe wa zwithu zwine zwa nga vhudziswa masipala nga hazwo: 

o Dzikhophi dzo teaho dza mulayo theo, tsumbanḓila ya lushaka na phoḽisi dza khoro kha zwa u shela mulenzhe ha nnyi na nnyi na komiti dza wadi 

o Khophi ya mafhungo a nzulele tshitshavha, wadi, u thusa u bveledza mbonalelo ya wadi. 

o Khophi ya Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ya masipala. 

o Sis?eme ya Ndangulo ya Vhubveledzi ha masipala. 

o Manweledzo a mugaganyagwama wa masipala. 

o Mafhungo nga ha maitele a u vhiga na ?dila dza hone. 

o Datumu na zwifhinga zwa u pfumbudziwa. 

o Mafhungo a kwamaho huṅwe u gudiswa hune ha itelwa komiti dza wadi. 

o Mafhungo nga ha ?dila ine mugaganyagwama wa kovhiwa ngaho kana maṅwe maitele a u badela tshelede dze komiti dza wadi vha dzi shumisa. 

 









Khethekanyo    3 
Masipala: Nḓila ine a nga tikedza ngayo komiti ya wadi 

ḽiga 17:   Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso ndi mini? 

Masipala yoṱhe i  ?o?iwa uri i vhe na Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso (IDP).  I bvisela khagala zwiteṅwa zwine zwa fanela u thoma u shumiwa.  Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso i itwa lwa tshifhinga tsha miṅwaha miṱanu nahone i sedzuluswa ṅwaha muṅwe na muṅwe.  Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso i thusa uri zwiko zwiṱuku zwi re hone zwa masipala zwi shumiswe zwavhuḓi, i dzhiela nṱha zwiteṅwa zwa ndeme (tsumbo, u thusa vhupo vhu shaesaho), u dzhenisa tshelede u bva kha maṅwe maimo a muvhuso na u khwaṱhisedza u shela mulenzhe ha tshitshavha. 
			Naa dzikomiti dza wadi dzi 
      nga dzheniswa hani kha Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso? 

Vhaimeleli vha komiti ya wadi vha nga ?i vha kha Foramu ya Vhaimeleli kha Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso. Foramu hei i nea tshifhinga 
tshavhuḓi zwiko kha u imelela madzangalelo a 
vhathu vha wadi yavho.  Foramu hei I nea mbetshelo ya tshivhumbeo 
tsha therisano na nyambedzano na u dzhia tsheo dzo ṱanganelanaho 
vhukati ha tshitshavha na masipala, i ita u ri hu vhe na khonadzeo 
ya vhudavhidzano na u nea tshifhinga tsha u langa vhupulani na 
maitele a u vhona uri zwithu zwi khou itwa nga komiti ya wadi siani ?a Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso. 

			Ndi nga wana 
      hani khophi ya Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso? 

Muraḓo wa khoro ya masipala a nga ?i vha e na khophi- arali a si na 
a nga kwamana na Muambeli wa ofisi ya masipala kana ofisi ya Mulangali. 
Masipala u fanela u nea vhugudisi nga ha Pulane ya ṱhanganelano ya Mveledziso.  Komiti ya wadi ya 
havho i nga wana vhuṱanzi ho ḓalaho nga ha izwi nga kha Muambeli wa ofisi. 


ḽiga 18:  Mugaganyagwama wa ṅwaha 
Mugaganyagwama ndi pulane ya tshelede.  U sumbedza mishumo ya ṅwaha wa 
muvhalelano nga u nea mutengo wa hei mishumo na hune tshelede ya u badela 
mishumo ya hone ya ?o fanela u bva hone. 

ṅwaha wa muvhalelano wa masipala ya Afrika Tshipembe u thoma nga ?a 1 Fulwana ṅwaha muṅwe na muṅwe u swika 30 Fulwi ṅwaha u tevhelaho. Khoro ya masipala i fanela u tendela migaganyagwama phanḓa ha ṅwaha wa muvhalelano muswa u tshi thoma, nga murahu ha vhupulani ha ngona na vhuvhudzisi kha komiti dza wadi na zwiṅwe zwigwada zwa vhathu vha re zwiko 
vhuponi havho.  Arali komiti dza wadi dzi tshi fanela u humbula u ri masipala 
u fanela u shumisa vhugai  nahone kha thandela dzifhio, hezwi  zwi ?o amba uri wadi 
yavho i nga vhuelwa thwii. 
Mugaganyagwama u dzulela u sedzwa ṅwaha woṱhe u ḓola tshelede ine ya khou 
dzhena na ine ya khou shumiswa ho sedzwa mugaganyagwama.  Tsumbo, arali 
tshelede yo dzhenaho u bva kha mbadelo na ya milandu i fhasi ha zwe zwa vha 
zwo anganywa, tshelede ya u shumiswa i ?o tea u vha fhasi. 

					Komiti dza wadi dzi fanela u wana 
					uri tshifhinga tsho tewaho tsha 
					mugaganyagwama ndi tshifhio na uri 
		mi?angano i fariwa lini.  Vha fanela u vhudzisa-vho 
      arali hu na vhugudisi ha mugaganyagwama une u nga vha 
thusa uri vha kone u dzhenelela nga nḓila yavhuḓi kha mugaganyagwama. 

ḽiga 19:	Sis?eme ya Ndangulo ya Maitele 

Kha vha wane arali masipala wa havho o bveledza sis?eme ya ndaulo ya maitele.  Komiti ya wadi i vha na tshipiḓa tsha ndeme kha ndangulo ya maitele nga zwiimo zwiraru: 

* Vhupulani:  Kha vha vhe tsini na muraḓo wa khoro wa masipala na maṅwe madzangano a tshitshavha, u ta ṱhoḓea dza u thoma na u vhona uri hedzi ṱhoḓea dzi a dzheniswa kha ḽikumedzwa na pulane dza mugaganyagwama. 

* Kha hu vhe na vhutevheleli na u vhiga murahu nga ha muvhigo:  Kha vha luse u wana mivhigo misi yoṱhe ya thandela dza masipala na tshumelo kha komiti ya wadi na kha miṱangano ya nnyi na nnyi wadini yavho uri vhadzulapo vha dzule vha tshi?ivha nga ha mvela phanḓa kana nga thaidzo. Kha vha swikise mahumbulwa o bveledzwaho u itela u khwinisa na uri arali zwo tea, vha dzudzanye na vhadzulapo uri vha thuse kha u ita uri mushumo u itwe. 

* U sedzulusa maitele nga ṅwaha:  Khoro ya masipala i tea u vhiga misi yoṱhe kha komiti dza wadi na zwitshavha nga ha mugaganyagwama wavho na u sedzulusa maitele sa tshipiḓa tsha miṱangano ya tshitshavha.  Nṱhani ha hezwi, arali komiti yavho i sa wani muvhigo wa nga maitele misi yoṱhe u bva kha khoro ya masipala, kha vha ḓivhadze ra?orobo uri komiti ya wadi i lavhelela kushumele kwavhuḓi u bva kha muvhuso wapo wa dimokirasi. 

ḽiga 20:     Vhukwamani ha masipala 

Kha vha kwame ofisi ya Mulanguli wa Masipala u itela u wana mutevhe wa vhane vha tea u kwamiwa, vha dovhe hafhu vha u dzhenise kha hei bugupfarwa. 


ḽiga 21:	    Thandela na vhurangaphanḓa ha masipala 

Kha vha kwame ofisi ya Mulanguli wa Masipala u itela u wana mutevhe wa thandela dza ndeme na vhurangeli vha dovhe hafhu vha u dzhenise kha hei bugupfarwa 













































































      Maga o dzulaho o tewa sa ane a nga 
      Shumiswa 
               Khethekanyo        4 




Maambiwa a Muṱangano 


                                             ???????Masipala 
                                             Wadi ????...Komiti 


Datumu:???????????????????.. 

Tshifhinga:??????????????????. 

Fhethu:???????????????????? 

Adzhenda 

1.     U vula na u ṱanganedza 

2.     Milaedza ya vho kundwaho 

3.     Maambiwa a muṱangano wo fhiraho 

4.     Zwi bvaho kha maambiwa 

5.     Maṅwalwa 

6.     Mafhungo maswa sa Muvhigo nga ha tshiimo tsha 
        thandela na mivhigo ya mihasho. 

7.     Tsheo dza Khoro 

8.     Datumu na tshifhinga tsha muṱangano u tevhelaho 

 

Khethekanyo 4 
Maga o dzulaho o tewa sa ane a nga shumiswa 




Redzhisiṱara ya Vhathu vha wadi kana Miṱangano ya Tshipentshele (I si ya misi) 

                                                    ?????????Masipala 

Wadi:??????????Mu?angano wa vhathu vha wadi/tshipentshele/wa tshitshavha 

Wadi:?????????????????????????????. 

Datumu:????????????????????????????. 

Muraḓo wa Khoro ya wadi: ????????????????????. 




Dzina
A?irese
Nomboro ya lu?ingo
Tsaino








































 

 


			 






				 
		 
Kha  vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 


Pulani ya Kushumele ya Masipala 


                                  ?????????????.Masipala 

                                  Wadi????????????.Komiti 

Mutevhe wa ṱhoḓea wa Masipala u bvaho kha Pulani ya ṱhanganelano ya Mveledziso 

Mutevhe wa ṱhoḓea dza Wadi 


1.       ???????????????????????????????.. 

2.       ???????????????????????????????.. 

3        ???????????????????????????????. 

Komiti ya Wadi i tea u nea muvhigo nga ha pulani i tevhelaho ṅwedzi muṅwe na muṅwe. 
Hezwi zwi thusa uri vha ḓivhe uri vho kona u swikelela zwe vha vha vha tshi khou ?o?a u ya nga pulani.  Zwi thusa-vho na Muambeli wa ofisi u ḓivha arali hu na mafhungo ane a fanela u a shuma. 

No
Thandela
Vhu?ifhinduleli
Ndivho/ 
Zwisumbi
Tshifhinga tsho tewaho
Zwiko
1.
Ngade dza zwi?iwa
Mveledziso ya ikonomi
Ho li?wa zwivhili
Fulwi 2006

























 

Muraḓo wa komiti ya wadi a kwameaho u fanela u vhiga tshiimo tsha thandela kha komiti ya wadi miṱanganoni. 



	 


 Khethekanyo 4 
                        Maga o dzulaho o tewa sa ane a nga shumiswa 

Muhasho wa Vhuḓifhinduleli ha Mukovhe 

                                             ?????????????.Masipala 

                                            Wadi????????????.Komiti 

Dzina ?a muhasho
Mutakalo
Mveledziso ya ikonomi yapo

Dzina ?a muthu a re na vhu?ifhinduleli



Tsumbo ya vhuḓifhinduleli
 Komiti ya wadi ya mutakalo, HIVna AIDS                   



 
Nḓivhadzo ya Miṱangano ya Komiti ya Wadi 


                                                        ??????????.Masipala 

                                                        Wadi????????.Komiti 


Datumu????????????????????????. 

Tshifhinga???????????????????????. 

Fhethu????????????????????????? 

Mbekanyamushumo 

1.     U vula na u ṱanganedza. 

2.     Milaedza ya vho kundwaho. 

3.     Maambiwa a muṱangano wo fhiraho na zwi bvaho kha maambiwa. 

4.     Maṅwalwa. 

5.     Mafhungo maswa ( kha a dodombedzwe). 

 


Kha  vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 




      Fomo ya u ta -Khetho dza Komiti ya Wadi 

                              ????????.Masipala 

                            Wadi???????Komiti 

      Fomo ya u ta muraḓo wa komiti ya wadi 

      U ta 

      Rine, vhathu vho sainaho afho fhasi sa vhakhethi vho ḓiṅwalisaho kha 
      wadi ??..?????? ri khou ta Vho- ?..?????????.. 
      sa ane a fanela u khethiwa u vha muraḓo wa komiti ya wadi kha wadi 
      ??????????? 

      1.    Dzina:???????Tsaino?????.Datumu?????. 

      2.     Dzina:???????Tsaino?????.Datumu?????. 

      U ta 

      Nne???????????ndo sainaho, Nomboro ya Bugundaula???????..a dzulaho ?????????na/kana o ḓiṅwalisaho sa mukhethi kha wadi ?????????., ndi khou ṱanganedza u tiwa hanga sa nkhetheni o teaho u khethiwa sa muraḓo wa komiti ya wadi kha  wadi  ???.??? 

      Tsaino:????????(Nkhetheni)  Datumu:  ????.. 

      Muraḓo wa Khoro:????????????????? 


 





Khethekanyo 4 
Maga o dzulaho o tewa sa ane a nga shumiswa 


Mutevhe wa Vhukwamani ha Miraḓo ya Komiti ya Wadi 

Wadi: ?????????????????????????? 

Muraḓo wa khoro: ????????????????????? 

Muraḓo wa muimeli wa khoro (PR):???????????????.. 

CDW: ?????????????????????????? 




Dzina
A?irese
Nomboro ya ID
Nomboro ya luṱingo




































































 

 








Kha  vha vhe na zwine vha amba 
Bugupfarwa ya Komiti dza Wadi 





Mvelelo dza Khetho ya Komiti ya wadi 

                             ??????????????.Masipala 

                             Wadi: ???????????????. 

                             Fhethu: ??????????????.. 

                             Datumu: ??????????????. 

                             Masipala: ?????????????? 

Madzina a vho nkhetheni
Tshivhalo tsha voutu
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

 
Voutu dzo vhalwaho: ???????????. 

Mabambiri o tshinyalaho: ?????????.. 

ṱhanganyelo??????????????. 

Tsaino: ????????????????.. 

 











1 


